Czy stare ocynkowane rury w domu z lat 80. trzeba wymienić przy remoncie łazienki?

Artykuł sponsorowany

Jak działała instalacja w domach sprzed czterdziestu lat

W budownictwie jednorodzinnym z tamtego okresu instalacje wodne wykonywano przeważnie ze stali ocynkowanej. Rury łączono na gwint za pomocą kształtek z żeliwa ciągliwego: kolan, trójników, mufek i śrubunków. Uszczelnieniem były pakuły lniane z pastą lub farbą. Taka instalacja była trwała mechanicznie, odporna na uderzenia i łatwa do naprawy dla każdego, kto miał gwintownicę i klucz nastawny.

Ocynk chronił stal przed korozją, ale tylko do czasu. Warstwa cynku z wnętrza rury stopniowo się rozpuszcza, szybciej przy wodzie miękkiej, agresywnej, o niskim pH, i szybciej przy wodzie ciepłej. W przewodach z ciepłą wodą użytkową, szczególnie gdy temperatura w instalacji przekraczała okresowo sześćdziesiąt stopni, ocynk zużywał się w kilkanaście lat. Potem zaczynała się korozja stali, a produkty korozji osadzały się na ściankach i zmniejszały przekrój rury.

W wielu domach instalacja była też w kolejnych dekadach modyfikowana. Ktoś dołożył odcinek z miedzi przy wymianie piecyka, ktoś podłączył nową pralkę wężykiem z tworzywa, ktoś wymienił pion w piwnicy na polipropylen. W efekcie w jednym domu spotyka się trzy albo cztery materiały, połączone przejściówkami o bardzo różnej jakości. To też ma znaczenie przy decyzji o wymianie.

Co widać po skuciu płytek

Najprostsza diagnoza zaczyna się od oględzin. Jeśli rury w ścianie są pokryte rdzawymi naciekami, a przy połączeniach gwintowanych widać zielonkawe lub brązowe zacieki, połączenia od dawna przepuszczają wodę. Mokry lub zgrzybiały tynk wokół rury to sygnał, że wyciek trwał długo. Takie odcinki trzeba wymienić bez dyskusji, bo szczelność instalacji ukrytej w ścianie za nową glazurą musi być pewna na kolejne dwadzieścia lat.

Drugim testem jest przepływ. Jeśli po odkręceniu baterii woda leci słabym strumieniem, choć ciśnienie w sieci jest w porządku, rury są prawdopodobnie zarośnięte osadem od środka. Instalator może to potwierdzić, odcinając fragment rury przy demontażu starej armatury. Przekrój zmniejszony o połowę albo bardziej to przesądza sprawę. Rura o średnicy nominalnej pół cala, w której zostało kilka milimetrów prześwitu, nie zapewni sensownego przepływu dla nowej deszczownicy czy baterii termostatycznej.

Trzecia rzecz to woda. Brązowawe zabarwienie po nocy, gdy woda stała w rurach, i metaliczny posmak świadczą o korozji wewnętrznej. Jeśli zjawisko dotyczy tylko ciepłej wody, problemem są przede wszystkim przewody od podgrzewacza. Jeśli także zimnej, korozja objęła całą instalację. Warto też zwrócić uwagę na sitka w perlatorach i filtrach przed pralką, w których zbiera się rdzawy osad.

Czwarty, praktyczny sprawdzian polega na delikatnym poruszeniu rury przy kształtce. Stare połączenie gwintowane, które latami było zabetonowane w ścianie, często pęka przy pierwszej próbie odkręcenia, bo stal przy gwincie jest najcieńsza i najbardziej skorodowana. Jeśli instalator przy demontażu armatury ułamał już dwa gwinty, trzeci prawdopodobnie zachowa się tak samo.

Wymiana całości czy tylko łazienki

Najczęstszy kompromis wygląda tak: w łazience, która jest właśnie remontowana, wymienia się całą instalację, a reszta domu zostaje na razie bez zmian. To rozwiązanie ma sens, jeśli reszta rur jest w przyzwoitym stanie i jest do nich dostęp. Ma też słabe punkty. Przejście ze starej stali na nowy materiał następuje wtedy w ścianie albo w podłodze tuż za łazienką, a to miejsce trzeba zaplanować tak, by dało się do niego dostać w razie awarii. Rewizja w ścianie albo w szafce to lepsze rozwiązanie niż połączenie zalane wylewką.

Trzeba też pamiętać o kolejności materiałów w kierunku przepływu wody. Jeśli przed starym odcinkiem stalowym pojawi się nowy odcinek miedziany, jony miedzi niesione z wodą osadzają się na powierzchni ocynku i przyspieszają jego korozję. Zasada branżowa jest prosta: w instalacji z wodą płynącą od strony miedzi do stali ocynkowanej łatwo o kłopoty, a odwrotna kolejność jest bezpieczniejsza. Jeśli w łazience ma być miedź, a dalej zostaje stara stal, lepiej zastosować inny materiał lub całkowicie wymienić odcinki za łazienką.

Wymiana całej instalacji w domu jest droższa i bardziej inwazyjna, ale daje spokój na długie lata. Najwięcej kosztuje nie sam materiał, tylko prace budowlane: bruzdy, tynki, odtworzenie posadzek. Dlatego najlepszym momentem na pełną wymianę jest gruntowny remont całego domu, a nie kolejny remont jednej łazienki. Jeśli taki remont jest planowany w perspektywie dwóch, trzech lat, można w łazience przygotować instalację tak, by w przyszłości łatwo ją wpiąć w nowe piony.

Osobną decyzją jest materiał nowej instalacji. W remontowanych łazienkach najczęściej stosuje się rury wielowarstwowe z wkładką aluminiową, łączone na zaprasowywane złączki, polipropylen zgrzewany albo miedź. Rury wielowarstwowe dobrze się wyginają i szybko montują w ciasnych bruzdach, polipropylen jest tani i odporny na osady, ale wymaga zgrzewarki i więcej miejsca na kształtki, a miedź jest trwała, lecz droższa i wrażliwa na wodę agresywną. Wybór warto uzależnić od tego, z czym nowy odcinek będzie się łączył i jaki system zna ekipa, bo dobrze wykonana instalacja z prostszego materiału jest lepsza niż źle zaprasowana z droższego. Dobrze też trzymać się jednego systemu w całej łazience, łącznie ze złączkami tego samego producenta.

Pomocna bywa prosta tabela, którą można przejść z instalatorem jeszcze przed skuciem ścian:

Sytuacja	Co zwykle się robi
Rury w łazience skorodowane, w reszcie domu dobre	Wymiana w łazience, przejście z rewizją przy wejściu do pomieszczenia
Słaby przepływ w całym domu, rdzawa woda	Wymiana pionów i poziomów, łazienka przy okazji
Instalacja mieszana, wiele przeróbek	Inwentaryzacja całości i plan etapowej wymiany
Planowany gruntowny remont za kilka lat	Łazienka nowa, z przygotowanymi podejściami pod nowe piony

Gdzie stal gwintowana dalej ma sens

Stal ocynkowana łączona na gwint wyszła z mody w domowych instalacjach wody pitnej, bo nowe systemy z tworzyw i miedzi montuje się szybciej i nie zarastają od środka. Nie znaczy to, że zniknęła z placów budowy. Wciąż stosuje się ją tam, gdzie liczy się wytrzymałość mechaniczna, odporność na ogień i uszkodzenia, a woda nie jest podgrzewana i nie stoi długo w przewodach.

Przykłady to instalacje zewnętrzne w gospodarstwach, zasilanie poideł i kranów w budynkach inwentarskich, odcinki prowadzone na zewnątrz ścian, rurociągi do podlewania w szklarniach, instalacje przeciwpożarowe wodne w budynkach usługowych czy proste konstrukcje warsztatowe. W domowym remoncie stal przydaje się też do naprawy fragmentu starej instalacji, gdy wymiana całości nie wchodzi w grę, a trzeba tylko zastąpić zardzewiały odcinek przy piecu albo w piwnicy.

Gdy inwestor albo instalator szuka materiału do takiej naprawy, w katalogach hurtowni trafia zwykle na hasło rury gwintowane, pod którym kryją się stalowe rury ze szwem, ocynkowane ogniowo, sprzedawane w odcinkach z gwintem na końcach lub bez gwintu do samodzielnego nacięcia. Przy wyborze patrzy się na średnicę nominalną w calach, grubość ścianki i rodzaj ocynku. Gwint na rurze jest stożkowy, a w łączniku walcowy, co przy prawidłowym uszczelnieniu daje szczelne połączenie. Do uszczelnienia stosuje się pakuły z pastą lub nici uszczelniające dopuszczone do wody pitnej. Nadmiar pakuł potrafi rozsadzić żeliwną kształtkę, a za mało materiału kończy się powolnym przeciekiem.

Przy wpinaniu nowego odcinka stali w starą instalację warto stosować śrubunki, czyli złączki rozbieralne, które pozwalają zamontować odcinek między dwoma nieruchomymi końcami bez obracania całej rury. Przy połączeniu stali z tworzywem lub miedzią przydają się złączki przejściowe z mosiądzu, a przy różnych metalach rozwiązaniem bywa łącznik dielektryczny, który przerywa przepływ prądu między materiałami i ogranicza korozję galwaniczną.

Plan remontu, który nie skończy się kuciem nowych płytek

Niezależnie od decyzji o zakresie wymiany kilka zasad oszczędza nerwów i pieniędzy. Pierwsza: zawory odcinające. W starych domach główny zawór wodny przy wodomierzu bywa zapieczony i nie zamyka się do końca. Przed rozpoczęciem prac trzeba go sprawdzić i w razie potrzeby wymienić, a łazienka powinna dostać własne zawory na zimnej i ciepłej wodzie, dostępne bez rozbierania zabudowy.

Druga zasada to próba ciśnieniowa przed zamknięciem ścian. Nowa instalacja w łazience powinna zostać napełniona wodą i sprawdzona pod ciśnieniem wyższym niż robocze, a wynik zapisany w protokole. Dotyczy to także miejsc, w których nowa instalacja łączy się ze starą. Jeśli stare rury mają puścić, lepiej, żeby stało się to przed położeniem glazury, a nie tydzień po fudze.

Trzecia zasada to zdjęcia. Każdą ścianę z instalacją przed zatynkowaniem warto sfotografować z miarką w kadrze. Przy wierceniu otworów pod szafkę, półkę czy uchwyt na ręcznik te zdjęcia mówią, gdzie jest rura, lepiej niż jakikolwiek wykrywacz. Przydadzą się też za dziesięć lat, przy kolejnym remoncie.

Czwarta sprawa to ciepła woda. Jeśli w domu jest stary piec dwufunkcyjny albo podgrzewacz, a planowana jest jego wymiana w ciągu najbliższych sezonów, przewody w łazience trzeba dobrać tak, żeby nowe urządzenie mogło z nich korzystać, łącznie z ewentualną cyrkulacją ciepłej wody. Cyrkulacja w domu z długimi przewodami oszczędza wodę, którą inaczej wylewa się do zlewu, czekając na ciepłą.

Ostatnia rzecz to izolacja. Rury z zimną wodą w ciepłej łazience się pocą, a skroplona woda w bruździe za płytkami prowadzi do zawilgocenia tynku. Otulina na przewodach zimnej i ciepłej wody to niewielki koszt w porównaniu z naprawą ściany po kilku latach. Przewody w podłodze z ogrzewaniem podłogowym dodatkowo izoluje się tak, by nie podgrzewały zimnej wody w rurach.

Instalatorzy zajmujący się remontami starych domów kompletują materiały do wymiany instalacji i do napraw starych odcinków w hurtowniach instalacyjnych, a w oddziałach Onninen można zapytać o dobór złączek przejściowych między stalą, miedzią i tworzywem. Średnice, grubości ścianek i dostępność rur stalowych ocynkowanych oraz kształtek gwintowanych sprawdzisz na www.onninen.pl